H ανασφάλεια στις προσωπικές σχέσεις

Η ανασφάλεια, ως συναίσθημα συνειδητό ή υποσυνείδητο, είναι αναπόσπαστο μέρος της ανθρώπινης φύσης. Από τη στιγμή που γεννιόμαστε και καθώς εξελισσόμαστε, έχουμε ανάγκη διάφορα μη υλικά ή υλικά πράγματα για να νιώσουμε ασφαλείς. Άλλοτε μας παρέχονται, άλλοτε όχι. Το συναίσθημα αυτό διαμορφώνει σε μεγαλύτερο, συχνά, βαθμό απ' ότι νομίζουμε τη συμπεριφορά μας στις προσωπικές σχέσεις, είτε φιλικές, είτε ερωτικές. Στις ερωτικές συνήθως συναντάμε και τα περισσότερα προβλήματα εξαιτίας της αγωνίας αυτής που έχουμε να νιώσουμε ασφάλεια, να καλύψουμε κάποια κενά τα οποία δεν έχουν καλυφθεί την περίοδο που έπρεπε και με τον τρόπο που έπρεπε. Επειδή επομένως όλοι είμαστε έως ένα βαθμό ανασφαλείς, θα μιλήσουμε εδώ για τις περιπτώσεις που αυτό προξενεί παθολογία στις σχέσεις.

Είμαι ασφαλής στην προσωπική μου σχέση σημαίνει: νιώθω ότι δεν απειλούμαι (και μακροπρόθεσμα), είμαι σταθερός συναισθηματικά, δε φοβάμαι και έχω εμπιστοσύνη στο ότι το άτομο που έχω απέναντι μου είναι ειλικρινές, διαυγές, δεν με διαβουλεύεται, με αγαπά, με νοιάζεται και θα με νοιάζεται και κυριώς: είναι και αυτό το ίδιο ανεξάρτητο. Η ανεξαρτησία του όμως αυτή δε σημαίνει ότι θα με απορρίψει αργά ή γρήγορα, αλλά ότι θα συνεχίσει να εμπλουτίζει την κοινή μας ζωή με νέες εμπειρίες και θα με βοηθά να εξελίσσομαι. Τέλος εχώ εμπιστοσύνη στον εαυτό μου και στον σύντροφο/ φίλο μου.

Η ανασφάλεια έχει πάρα πολλές εκφάνσεις και αίτια. Θα ήταν πολύ δύσκολο να τα καταγράψουμε όλα εδώ, καθώς ο κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός. Μπορεί να υπάρχουν ισχυρά τράυματα από την παιδική ηλικία ήδη (π.χ απώλεια γονέα, ατύχημα, διαζύγιο, κακοποίηση, βιασμός) ή να είναι η ανασφάλεια αποτέλεσμα ανατροφής από τους γονείς ή να συνέβη κάτι στην πορεία που να έχει προκαλέσει συναισθήματα τέτοια σε ένα άτομο με φαινομενικά υγιές ιστορικό (π.χ μια πολύ αποτυχημένη σχέση στο παρελθόν ή μια απιστία ή μια απόρριψη)

Στην πρώτη περίπτωση (αυτή των ισχυρών τραυμάτων) γίνεται φανερό, ότι είναι πολύ δύσκολο το άτομο να "βγεί" ένας απόλυτα συναισθηματικά ασφαλής ενήλικας χωρίς κάποια υποστήριξη, πολλές φορές από ειδικό ή κάποιον τελείως αποσυνδεμένο από το τραυματικό περιβάλλον. Στις άλλες περιπτώσεις, αν και εκεί πάλι χρειάζεται πολλές φορές εξωτερική βοήθεια, είναι αναγκαίος ο χρόνος, η προσωπική ενδοσκόπηση, η εμπειρία και, ιδανικά, ένας υπομονετικός και (περισσότερο) συναισθηματικά ασφαλής σύντροφος. 

Οι πιο κοινές εκφάνσεις  της ανασφάλειας έχουν τρείς όψεις: την άμεση, την έμμεση και την αντίστροφη. Στη άμεση π.χ συναντάμε τη ζήλια, στις παρανοειδείς σκέψεις, στο μόνιμο άγχος για απόρριψη, την κτητικότητα ή την επιβολή ελέγχου ενώ στην έμμεση, την προκληση συναισθημάτων ενοχής στο σύντροφο ( "Δεν με νοιάζεσαι πια"), το αδιόρατο "δίχτυ" ασφάλειας που δημιουργείται από τον ένα και γενικότερα κινήσεις που στόχο έχουν να προκαλέσουν την άμεση προσοχή του συντρόφου (π.χ απομάκρυνομαι και κλείνομαι στον εαυτό μου, για να επιβεβαιώσω αν ο σύντροφος μου με ψάξει, και άρα με αγαπά). Στην αντίστροφη μορφή, το άτομο δεν αφήνει τον εαυτό του να δείξει καμία εκδοχή της ανασφάλειας(σε βαθμό μη φυσιολογικού), από το φόβο μήπως συμβεί αυτό που δεν θέλει. Προτιμά δηλαδή να μην έρχεται σε καμία επαφή με το συναίσθημα για να μην πληγωθεί, να μην το αντιμετωπίσει, να μην εκτεθεί, να μην παρασυρθεί, να μην είναι αυτός ο αίτιος που θα χάσει το σύντροφο του, να, να...

Η ανασφάλεια πηγάζει από τον εαυτό μας. Και μόνο. Εάν ζηλεύω παθολογικά το σύντροφο μου, δεν είναι επειδή μου το εκπέμπει αυτός, αλλά επειδή εγώ δεν πιστεύω στις ικανότητες μου. Κι αν όντως μου δίνει δικαιώματα να ζηλεύω και δεν συμπεριφέρεται σωστά, γιατί δε φεύγω; Μα γιατί δεν είμαι αρκετά ασφαλής με τον εαυτό μου(πάλι) να πιστέψω α) ότι μου αξίζει κάτι καλύτερο και β) ότι θα το βρώ. Άρα κάθομαι εκεί, περιμένοντας να επουλώσω με λάθος τρόπο το τραύμα μου, όποιο κι αν είναι αυτό, πιστεύοντας ότι αυτή τη φορά, ο άνθρωπος απέναντι μου θα με δεχτεί και θα με κάνει να νιώσω ασφάλεια.

Δυστυχώς η ασφάλεια και η αυτοπεποίθηση στη σχέση είναι προϋπόθεση στον καθένα και όχι προσδοκία που θα συμβεί μέσα από τη σχέση. Φυσικά η αυτοπεποίθηση δεν χτίζεται σε μια μέρα, όμως κάθε μέρα είναι μια ευκαιρία για να αρχίσει κανείς το χτίσιμο. Επίσης, το παρελθόν είναι παρελθόν και οι άνθρωποι διαφορετικοί. Είναι τουλάχιστον αγένεια να βάζουμε όλο τον ανδρικό ή γυναικείο πληθυσμό κάτω από μια ταμπέλα.

Ο σύντροφος ή ο φίλος μας διαλέγει για τα προτερήματα, αλλά και για τα μειονεκτήματα μας. Έχουμε χρέος να γνωρίζουμε ποιά είναι αυτά και να τα επεξεργαζόμαστε μέσα μας. Δεν είναι ανάγκη να βιώσουμε νοσηρές καταστάσεις για να εκτιμήσουμε τον εαυτό μας και να πάρουμε αυτήν την πολυπόθητη ασφάλεια και από την καθημερινότητα μας και από τη δουλεία με τον εαυτό μας. Όχι μονάχα από έναν άνθρωπο. Είναι εγωιστικό και ακατόρθωτο.