Σκέψεις επί των εκλογών

Διάβασα σήμερα στα +/- της Αthens Voice ότι η αισιοδοξία, είναι η νέα γκρίνια.

Διάβασα επίσης και το άρθρο αυτό: 

Πέρα από τα χίλια πρόσωπα της φτώχειας, μου έμεινε αυτό το κομμάτι: "Πάντως, το «1018» (γραμμή παρέμβασης για την αυτοκτονία) μέχρι και το 2009 δεχόταν 5 έως 15 τηλεφωνήματα την ημέρα, ενώ από το 2010 έως και σήμερα τα τηλεφωνήματα αρχίζουν από 40 και φτάνουν και τα 100. Με το 75% αυτών που καλούν να αναφέρονται σε οικονομικά προβλήματα."

Από την άλλη, πολλοί μιλάνε για αλλαγή νοοτροπίας, στάσης ζωής, επανεκτίμηση όλων αυτών που η κρίση δεν αγγίζει.

Μάθαμε από τα λάθη μας; 

Βλέπω την ιστορία να επαναλαμβάνεται και τις εικόνες του 1929 να μεταφέρονται στο 2012. Το ίδιο και στο πολιτικό σκηνικό: κοινωνίες ανασφαλείς, υπό την απειλή της αβεβαιότητας στρέφονται προς πιο συντηρητικά, ακραία, πολλές φορές, πολιτικά σχήματα. Συνέβη το ίδιο στη δεκαετία 1929-1939. Και έτσι, διαμορφώθηκε η Ευρώπη του 1940-1945. Το εκλογικό αποτέλεσμα της Γαλλίας θα έχει πολύ ενδιαφέρον. 

Δεν έχω γράψει πολύ για την κρίση στο blog αυτό. Δεν έχω κάνει αναλύσεις, δεν έχω εκφράσει συναισθήματα. Τη βιώνω καθημερινά εδώ και δύο χρόνια υπό την ομπρέλα της φοιτήτριας. Έχω νιώσει φόβο και ανασφάλεια για το αν θα συνεχίσω τις σπουδές μου, έχω οργιστεί και έχω προβληματιστεί. Έμαθα να μετράω τα ευρώ ένα-ένα και δεν ντρέπομαι γι' αυτό. Έχω ακούσει απαξιωτικές δηλώσεις για το επάγγελμα του εκπαιδευτικού, έχω ακούσει απαξιωτικές δηλώσεις για όλη τη γενιά μου. Η γενιά των προσόντων που καλείται τώρα να επιβιώσει. Ή να φύγει. Να εγκαταλείψει. Νομίζω, όμως, ότι η γενιά των 20 κάτι, μπορεί να κάνει κάτι πολύ σημαντικό, με περισσότερη συνείδηση και υπευθυνότητα: Να  παλέψει, να ανοίξει ακόμη περισσότερο το νου της, να μην έχει ισοπεδωτική διάθεση αδιαφορίας -και για να περάσουμε στα επίκαιρα- να ενδιαφερθεί,  να μπει στον κόπο να σκεφτεί, να συλλογιστεί παλιά και τωρινά και να ψηφίσει. 

Είναι δύσκολο κατόρθωμα- νομίζω ανήκει στο τελευταίο σκαλί της ωριμότητας- η αποδοχή της ατομικής ευθύνης. Αισθάνομαι, όμως, ότι η αισιοδοξία πηγάζει από αυτή. Δίνει μια αίσθηση εσωτερικής δύναμης και έσχατης ασφάλειας ότι, ό,τι και να γίνει θα βρεθεί εν τέλει κάποια λύση: μακροπρόθεσμα ή βραχυπρόθεσμα.

Aυτές οι εκλογές μου φέρνουν στο μυαλό τα λόγια του Σεφέρη: "Το κακό δεν είναι που επηρεαζόμαστε από ξενικές ιδέες στην Ελλάδα (και πώς να γίνει αλλιώς;) ― το κακό είναι που δεν είμαστε ποτέ έτοιμοι για φρέσκιες ιδέες· τις προτιμούμε σιτεμένες ή συντηρημένες στο ψυγείο"

Αυτέ τις ιδέες του ψυγείου πρέπει, νομίζω, να αποβάλλουμε. Η λύση ενός προβλήματος ποτέ δεν πρόκειται να έρθει από το ίδιο επίπεδο αντίληψης που δημιούργησε καταρχάς το πρόβλημα.

O Aκροατής

Αρκετές φορές, καθώς ακούω ανθρώπους να συζητάνε, με έχει απασχολήσει η σκέψη του τι είναι τελικά σωστό και τι λάθος. Τι ισχύει και τι όχι, τι είναι υποκειμενικό και τι αντικειμενικό. Ποιος έχει δίκιο και ποιος άδικο.  Δεν μιλάω για τα αιωνίως αναπάντητα φιλοσοφικά ερωτήματα, ούτε για την πολιτική, τη θρησκεία ή τo impossible triangle. Μιλάω για τα πιο απλά, τα καθημερινά, που είναι και τελικά, αυτά που μας  προβληματίζουν περισσότερο.  Η αναθεματισμένη μυλόπετρα της ζωής, σύμφωνα με τον  Oscar Wilde.  Καμιά φορά, όταν έχω κάποιο δίλλημα, σκέφτομαι έναν αιωρούμενο παππούλη να μου λέει τι τελικά ισχύει.  Όταν ήμουν πιο μικρή, ονειρευόμουν να εφεύρει η επιστήμη ειδικά γυαλιά που όταν τα φόρας, βλέπεις σε συννεφάκια πάνω από τον κάθε άνθρωπο τι πραγματικά σκέφτεται όταν σου μιλάει. Φευ, το όνειρο μου δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ.

Τώρα που καθόμουν στη γειτονιά, στο χωριό, παρατηρούσα  τις συζητήσεις… Επί το πλείστον ήταν αφηγήσεις ιστοριών, επίδειξη γνώσεων και αγώνες σωστού και λάθους.  Μόλις ξεκινούσε ο ένας να πει τη γνώμη του, πεταγόταν ο άλλος " Ωωωω, λες βλακείες" και ξεκινούσε να λέει το δικό του με εμφανώς περισσότερους καρδιακούς παλμούς από πριν. Ή κι αν τον άφηνε να μιλήσει τελικά, είχε βουλωμένα τα αυτιά του (εικονικώς) και μόλις τελείωνε, έλεγε τα ίδια που θα έλεγε αν μιλούσε μονάχος του. Τελικά, και όπως όλοι μαντεύουμε, ο διάλογος κατέληγε σε ένα απολαυστικό καβγά. Απολαυστικό για μένα, γιατί το θεωρώ αστείο να σπαταλάς τόση πολλή ενέργεια σε κάτι το όποιο δεν γνωρίζεις καν εάν είναι σωστό για να το υπερασπιστείς με τόσο εγωιστικό ζήλο.  Έτσι είναι όμως οι άνθρωποι.

Πότε ήταν η τελευταία φορά που νιώσατε ότι ακούσατε πραγματικά κάποιον; Που όταν έβαλε τελεία στα λόγια του, δεν "πήρατε σειρά" να  πείτε το "σωστό" σας; Το να είσαι καλός ακροατής είναι πολύ δύσκολο. Σημαίνει ότι είσαι εκεί για τον ομιλητή σου, δεν σκέφτεσαι πότε θα τελειώσει για να τον βγάλεις  λάθος και τον απορρίψεις και δεν του δίνεις  την εντύπωση ότι θέλεις να ακούς  μόνο ότι σου αρέσει.  Προσπαθήστε το. Δεν είναι και το πιο εύκολο πράγμα στον κόσμο.

Έχω γνωρίσει ανθρώπους που είναι πραγματικά καλοί ακροατές και δεν χρειάστηκαν παραπάνω από 20 δευτερόλεπτα για να μου το αποδείξουν. Έχουν χαραχτεί στη μνήμη μου ανεξίτηλα, γιατί νιώθω άνετα να κάνω μια σύνθετη και μακρά συζήτηση μαζί τους. Είναι γεμάτοι ευγενική υπομονή και δεν με αγχώνουν. Η συζήτηση, πέρα από ανταλλαγή απόψεων, πρόκειται για ανταλλαγή συναισθηματικής ενέργειας, η ροή της οποίας εξαρτάται από την προσωπικότητα  των συμμετεχόντων.

Υπάρχουν άνθρωποι που τους αποκαλώ "ενεργειακά vampires". Μετά από μια συζήτηση μαζί τους, εσείς νιώθετε σα να οργώνατε τον αγρό όλη μέρα και αυτοί κλείνουν το τηλέφωνο ή φεύγουν χαρωποί και ανακουφισμένοι  που εναπόθεσαν όλο το συναισθηματικό φορτίο πάνω σας. Χμ. Θυμάστε κάτι αγχωμένες κοπέλες στις εξετάσεις που σας πλησίαζαν για να σας ρωτήσουν εάν διαβάσατε, εάν θυμάστε την γραμμή 23 από τη σελίδα 42 και αφού γκρίνιαζαν για το πόσες ώρες διάβασαν, έφευγαν για το επόμενο θύμα; Κάπως έτσι. Υπάρχουν όμως και άνθρωποι που διαχειρίζονται τέλεια οποιουδήποτε είδους ενέργεια και αυτοί είναι συνήθως οι λιγότερο συναισθηματικά ευάλωτοι, εκείνοι δηλαδή που προβάλλουν πρώτα τις λογικές σκέψεις και δεν "αποθηκεύουν", αλλά επεξεργάζονται λογικά τις σκέψεις του συνομιλητή τους.

Όπως και να 'χει, το να ακούμε περισσότερο, πιο ουσιαστικά και να μιλάμε λιγότερο είναι μια δύσκολα εφαρμόσιμη συμβουλή, που ακούμε από τα 10 μας. Ελάχιστοι όμως την εφαρμόζουν καθημερινά, ιδιαίτερα στις προσωπικές σχέσεις. Διότι, το να σιωπάς και αφήνεις τον άλλον να εκφραστεί, δεν σημαίνει ότι απαραίτητα τον ακούς κιόλας. Μπορεί να ταξιδεύεις. Νομίζω, όμως, ότι υπάρχουν τριγύρω μας άνθρωποι που αξίζουν την υπομονή και την παραμονή μας στο "εδώ και τώρα". 

Το Αν και το Θα

via

Αν περάσουν τρία αμάξια μέχρι να ανάψει το φανάρι, θα περάσω το μάθημα. 

Αν καθαρίσω το μήλο χωρίς να σπάσει η φλούδα, θα με πάρει τηλέφωνο.

Αν πει τρεις φορές το "και" μέχρι να μετρήσω ως το δέκα, θα με πάρουν στη δουλειά.

Αν δεν μου χυθεί ο καφές, θα...

Αν μετρήσω μέχρι το πέντε και δεν έχω κατέβει την κυλιόμενη, θα...

Αν... Θα...

Και πάντα μετά το "αν", βάζεις λίγη περισσότερη δύναμη...

Μετράς πιο αργά.

(Προσ)εύχεσαι λίγο περισσότερο στα κρυφά. 

Είσαι πιο προσεκτικός,

για να γίνει αυτό που θες. 

Από τη μια, πιστεύεις ότι δεν είναι απόλυτα δική σου η ευθύνη για τις πράξεις και το μέλλει γενέσθαι.

Από την άλλη, φοβάσαι και να το αφήσεις στην -τύχη- του.

Πάντα, όμως, προσπαθείς λίγο περισσότερο. 

Συγκεντρώνεις το βλέμμα και τις δυνάμεις σου εκεί, στο σκοπό σου. 

Και τότε, γίνεται αυτό που θέλησες. 

Όχι γιατί περίμενες να στο φέρει κάποιος, αλλά γιατί μόνος σου εκείνη την ώρα δεν αφέθηκες στην τύχη, στις φλούδες και τους καφέδες. 

Αλήθεια είναι. Μόνος εσύ το κατάφερες.

:)

Στον παππού μου, τον πιο υπέροχο Δάσκαλο

Παναγιώτης Μουτζουρέλης 
Αγιάσος, 14 Οκτωβρίου 1916
Μυτιλήνη, 8 Φεβρουαρίου 2004

Αθήνα, 8 Φεβρουαρίου 2012

Ήταν βγαλμένος από μια άλλη εποχή. Ή μάλλον, είχε μείνει στη δική του εποχή, χωρίς καμία ένδειξη οπισθοδρόμησης. Φορούσε πάντα ένα κομψό καπέλο με γιλέκο και γραβάτα και τα μαλλιά του ήταν καλοχτενισμένα. Έμοιαζε σαν να περπατάει στην προκυμαία της Σμύρνης των ένδοξων εποχών και που και που σταματούσε να κοιτάξει το ρολόι της τσέπης του. Ήταν αφοπλιστικά έξυπνος και λάτρευε τα παιδιά. Εξαιρετική σύνθεση μαθηματικής λογικής και ποιητικής και μουσικής ευαισθησίας. Ήταν ένας υπέροχος Δάσκαλος, μουσικός, ποιητής.

Μεγάλωσε στη Λέσβο και ξεκίνησε να σπουδάζει στην Παιδαγωγική Ακαδημία της Αλεξανδρούπολης, αλλά ο πόλεμος τον σταματάει. Μέσα στην αναμπουμπούλα της φυγής ξεχνάει να πάρει το βιολί του, που τότε έκανε 5000δρχ. Λυπάται πολύ, όμως για καλή του τύχη θα συνεχίσει τη μουσική. Μετά τον πόλεμο, γράφεται από την αρχή στην Ακαδημία Ιωαννίνων. Στο μάθημα βαριέται και ζωγραφίζει τους καθηγητές σε προσωπογραφίες. Θεωρεί ότι οι παιδαγωγικές τους Γενικές και Ειδικές είναι ξεπερασμένες. Δουλεύει ως γραμματέας σε ένα αρτοποιείο για 3 χρόνια και διορίζεται στα 27 του. (Είδατε, και εκείνα τα χρόνια, αργούσαν να διοριστούν.) Δίδαξε 35 χρόνια, τα 33 σε μονοθέσια Σχολεία. Έζησε έναν υπέροχο γάμο με μια καταπληκτική γυναίκα, τη Μαρία. Στα 52 χρόνια γάμου τους, της πήρε λουλούδια. Εκείνη δεν ήταν ποτέ τόσο συναισθηματική, όσο αυτός, και αυτή ήταν η ισορροπία. Της δίδασκε τα πάντα κι εκείνη δεν είπε ποτέ όχι. Ρουφούσε όσο πιο πολλά μπορούσε. 

Tο βράδυ γράφει τις σκέψεις του σε μπλε τετράδια. Ποιήματα, κείμενα, συχνά με ένα μελαγχολικό τόνο, ή συνθέτει μουσική που ηχογραφεί σε κασέτες. Τα Σάββατα σηκώνεται στις 5 και πάει στο βουνό. Δεν μπορεί να μείνει μέσα. Γυρνάει στις 11 με φρέσκα φρούτα και εξηγεί τη σημασία των βιταμινών. Μετά πάει στο καφενείο και συζητά ή τους νικάει όλους στα χαρτιά. Μου μαθαίνει και μένα να παίζω ξερή. Με ξυπνάει στις 8 με μελωδίες από βιολί. Και μετά μου διδάσκει το πρώτο μου κομμάτι. Μου δίνει το δικό του βιολί και μετά αγοράζει γι' αυτόν άλλο.  Του άρεσε να χορεύει βαλς.

Έχει χαραχθεί ανεξίτηλα στη μνήμη μου μια σκηνή από τότε που ήμουν 5. Όταν ερχόταν σπίτι και είχε μόλις πληρωθεί τη σύνταξη του από τον ταχυδρόμο, στεκόταν στην πόρτα και με μια κίνηση και ένα δυνατό "Ωωωωω" πετούσε τα πεντοχίλιαρα (τους "Κολοκοτρώνιδες" όπως έλεγε") στον αέρα. Στα παιδικά μου μάτια ήταν κάτι φαντασμαγορικό, χαρτιά πολλά να πετάνε στον αέρα. Η γιαγιά μου, μου έλεγε ότι συγκινούμουν όταν το έκανε αυτό και έκλαιγα, τρέχοντας να μαζέψω τα μπλε χαρτιά μέσα από παπούτσια και κάτω από καρέκλες. Ήταν ένας τρόπος να μου δείξει ότι τα λεφτά είναι αέρας και ότι δεν μετράνε. 

Μετά το φαγητό έτρωγε πάντα λίγο σκόρδο. Κάνει καλό στην καρδιά. Το βράδυ έκανε εισπνοές με χαμομήλι. Έχει αντισηπτική δράση. Μου μάζευε τα τεύχη της Πατριδογνωσίας, για να θυμάμαι την Ιστορία. Μου έφτιαχνε προβλήματα με αλεπούδες για να είμαι καλή στα Μαθηματικά. Του άρεσε το όμορφο, το αρμονικό. Κάθε πρωτοχρονιά περιμέναμε με αγωνία την ετήσια συναυλία της Φιλαρμονικής της Βιέννης. Θαύμαζε τον  Herbert Von Karajan. Είχε από τους πρώτους κινητό τηλέφωνο και το χρησιμοποιούσε με τη δεξιότητα των 85 του χρόνων. Δεν φοβόταν την αλλαγή, την υποδεχόταν πανέτοιμος. 

Μικρή φορούσα πολλά καπέλα. Από αυτά με το φιόγκο. Του άρεσαν και μου έπαιρνε. Κάναμε βόλτες στα δρομάκια του χωριού και μου έλεγε παλιές ιστορίες, καθώς τρώγαμε τη γωνία από το ψωμί. Του άρεσε το τραγούδι. Όταν κοβόταν το ρεύμα, βάζαμε κεριά και χορεύαμε παραδοσιακούς χορούς. Ακόμα και εκεί, η στιγμή είχε αξία. Φρόντιζε το βιολί του και το κρεμούσε στον τοίχο για να μη ξεκουρδίζεται. Το αγαπούσε πολύ.

Από τον παππού μου πήρα πολλά μαθήματα, χωρίς καμία λέξη. Έμαθα τα συστατικά και τα μυρωδικά της ποιότητας της ζωής. Έμαθα να αγαπώ τη γνώση, την αρμονία, καλή μουσική, την τέχνη, το καλό φαγητό, την ποίηση, την απόλαυση της μοναχικότητας (που και που), τη χαρά της στιγμής, το χιούμορ, τη δημιουργικότητα. Έμαθα την ειλικρίνεια, την εφευρετικότητα, την ικανότητα του να προσαρμόζομαι. Έμαθα να αγαπώ και να αγαπιέμαι. Τα μαθήματα αυτά μου τα δίνει απλόχερα τώρα η γιαγιά μου, η οποία  όντας κι αυτή μια Δασκάλα, είχε πάντα τη σοφία του. Και θα την έχει. 

Παππού, σ' ευχαριστώ για όλα. 

Έχουν περάσει 8 χρόνια και κάθε χρόνο σε νιώθω όλο και πιο κοντά μου. 

Είμαι σίγουρη πως όταν διδάσκω, κάπου εκεί θα είσαι κι εσύ και θα διδάσκουμε μαζί. 


Υ.Γ  Όποτε ακούω αυτό, σε θυμάμαι -πιο πολύ:

Το μανιτάρι

Tο δωμάτιο της ήταν στον τρίτο όροφο. Ξαπλωμένη στο μικρό, ξύλινο κρεβάτι η Τζέσικα κοιτούσε το ταβάνι. Η λάμπα έκανε περίεργες αντανακλάσεις και έμοιαζε με τεράστιο παραμορφωμένο, μανιτάρι, το οποίο ταλαντωνόταν ρυθμικά γύρω από τον άξονά του. 

-Που είσαι;

-Εδώ, δεν με βλέπεις;

-Μαμά, κοίτα, ένα μανιτάρι.

Η μεσόκοπη γριά κοίταξε το ταβάνι αδιάφορα, προσπαθώντας να κάνει ότι συλλογίζεται την ύπαρξη κρεμασμένων μανιταριών. Έμεινε για λίγο εκεί, να παρατηρεί το σοβαντισμένο ταβάνι, ώσπου σιγουρεύτηκε ότι την είδε η μικρή. 

-Είναι πολύ όμορφο, γλυκιά μου; Τι χρώμα είναι; 

-Το χρώμα των ματιών του Τζεφ. Μοβ.

-Μοβ μάτια; Α πα πα! Άγριος ο Τζεφ.

-Είναι πολύ καλός μαζί μου. Μιλάμε συχνά. 

Έβαλε τα χέρια της στο στόμα και τράβηξε το πάνω χείλος, χαζεύοντας το μανιτάρι. 

-Δεν σου έχω πει να μην τραβάς τα χείλια σου; Είναι γρουσουζιά!

Σκούπισε τα σαλιωμένα δάχτυλα στο σεντόνι.

-Τι είναι γρουζουσιά;

-Γρουσουζία είπα, όχι γρουζουσιά. Κακή τύχη είναι. Κάτσε να τραβήξω την κουρτίνα να μπει λίγο φως εδώ μέσα.

-Κακή τύχη. Θα έχω;

-Δεν ξέρω, κοριτσάκι μου. Εγώ θα προσευχηθώ, να μην έχεις. 

-Που;

-Στο θεό.

-Εντάξει, θα προσευχηθώ κι εγώ. Πώς τον λένε τον Θεό;

-Δεν έχει όνομα, τον λέμε απλώς Θεό ή Κύριο μας.

-Εγώ θα τον λέω Τζεφ. 

Η κουρτίνα άνοιξε και το μανιτάρι χάθηκε. Η Τζέσικα σηκώθηκε από το κρεβάτι και πάτησε ξυπόλητη στο πάτωμα, κοιτώντας πάλι το ταβάνι. Το βράδυ θα ήταν πάλι μαζί του. 

Κυριακή πρωί στο Amici della Birra

Κατέβαινε βιαστικά την αγουροξυπνημένη Via dell'Orso. Ο μόνος έντονος θόρυβος ήταν τα τακούνια της και που και που, καμιά μηχανή αυτοκινήτου, νυσταγμένη κι αυτή. H πρωινή υγρασία είχε κολλήσει σαν γλίτσα στους δρόμους και εφιστούσε το περπάτημα πιο προσεκτικό. Μια γυναικεία φιγούρα παρέσερνε με μια κίτρινη σκούπα, σπασμένα μπουκάλια και γόπες, απομεινάρια της χθεσινής νύχτας. Καθώς πλησίασε, η γυναίκα την κοίταξε περιφρονητικά, λες και εκείνη έφταιγε για την ακαταστασία και τη βρωμιά του δρόμου. Είχε στρουμπουλό πρόσωπο, σκιστά μάτια και ξεβαμμένα ξανθά μαλλιά. Ένιωσε στιγμιαία ενοχή, χωρίς να ξέρει γιατί. Ίσως επειδή η γυναίκα δούλευε Κυριακή πρωί και εκείνη όχι. Οι γυναίκες έχουν τεράστια δύναμη στην αλληλεπίδραση των σκέψεων, σκέφτηκε. Ακόμα και οι άγνωστες μεταξύ τους. 

Φτάνει έξω από το Amici della Birra και σπρώχνει την πόρτα. Δεν ανοίγει. Βγάζει τα γάντια και ξαναδοκιμάζει. Τίποτα. Κοιτάει την πινακίδα, που λέει "Έλξατε". Ποτέ δεν τα προσέχει αυτά. 

- Άργησα;

- Εξαρτάται από το τι ορίζεις καθυστέρηση.
- Δεν άργησα, λοιπόν...

Γέλασε και τράβηξε την καρέκλα.

- Πώς είσαι;

- Είμαι... χμ... επαρκώς υγιής και αρκετά ισορροπημένος συναισθηματικά. 

- Γιατί πρέπει όλες σου οι απαντήσεις να κρύβουν αινίγματα; Ένα "καλά", αρκεί.

- Γιατί θεωρώ μπούρδες τις πρωινές τυπικότητες μεταξύ των ανθρώπων. Μοιάζει σαν να μη σκέφτονται τι λένε. Buongiorno! Come stai? Mη με ρωτάς καλύτερα.
- Ποιος ο λόγος να μην είσαι Κυριακή πρωί καλά σε αυτή την υπέροχη πόλη..

- Χμ, μετά από δεκαπέντε χρόνια, τα κυριακάτικα πρωινά δεν είναι τα ίδια. Ούτε η πόλη το ίδιο υπέροχη.
- Σε βρίσκω ενοχλητικά απαισιόδοξο.
- Σε βρίσκω ρομαντική.
- Μα, προφανώς και δεν είναι. Και αυτή είναι η μαγεία τους. Λοιπόν, τι θα πάρεις;
- Το γνωστό.
- Πάντα μας τρόμαζε το άγνωστο, ε;

Κοίταξε το ρολόι του και χαμογέλασε καθώς στριφογύρισε λίγο τη βίδα.

- Πόσο θα κάτσεις εδώ;
- Α, δεν ξέρω. Όσο με αντέξει αυτό το ερείπιο που μου παραχώρησαν για σπίτι. Η ντόνα Ελένα όμως είναι πολύ καλή. Λίγο τρελούτσικη και συντηρητική αλλά με βοηθάει. 

11π.μ

Το Μιλάνο ξυπνάει από τα μεθύσια και τις γιορτές της προηγούμενης νύχτας. Αγουροξυπνημένο σέρνεται μέχρι τα παράθυρα των ψηλών κτιρίων και χαζεύει τον ήλιο, που, ίδιος με χθες, προβάλλει από τις κατηφόρες. Είναι ο ίδιος, αλλά σε όλους φαίνεται διαφορετικός.

Μια (βαρετή) σχολική μέρα στο μουσείο; Όχι πια!

"Την Τρίτη, παιδιά, θα πάμε επίσκεψη -μαζί με το άλλο τμήμα- στο αρχαιολογικό μουσείο"

Λογικές διεργασίες στον εγκέφαλο ενός (μέσου) 11χρονου μαθητή:

(Γιούπι, θα χάσουμε μάθημα! Ωωω, χάνουμε και Μαθηματικά! Ωωω, μας είχε πει και για τεστ. Το ξέχασε, φαίνεται. Τέλεια!)

"Την Τετάρτη θα μου γράψετε έκθεση για τις εντυπώσεις σας από την επίσκεψη, οπότε μη νομίζετε ότι θα πάμε εκεί και θα χασομεράμε. Το τεστ στις μετατροπές των δεκαδικών, θα το γράψουμε την Πέμπτη."

(Φτού! Το θυμήθηκε το τεστ. Μουσείο; Το ξέχασα αυτό. Ακαταλαβίστικα και βιτρίνες με κιούπια. ΒΑΡΙΕΜΑΙ!)

Η πλειονότητα υμών αναγνωρίζετε πολύ καλά την παραπάνω σκηνή. Και λέω υμών, λόγω της νοοτροπίας που επικρατούσε μέχρι τώρα για τις επισκέψεις στα μουσεία, δυστυχώς, προερχόμενη και από τους εκπαιδευτικούς. Είναι σύνηθες το σκεπτικό αυτό ενός μέσου μαθητή που, απολύτως δικαιολογημένα, έχει συνδέσει την επίσκεψη σε ένα μουσείο ή σε ένα αρχαιολογικό χώρο με ανιαρές και ξερές βόλτες σε αποστειρωμένους διαδρόμους με αγάλματα, μικροαντικείμενα και πίνακες, υπό τη συνοδεία εκπαιδευτικών να τους κυνηγάνε ψιθυρίζοντας και παράλληλα προσπαθώντας να εξηγήσουν κάποια πράγματα σε όσους πειθαρχούν. Αυτό, όμως, μπορεί πολύ εύκολα να αλλάξει, αρκεί να αλλάξει η νοοτροπία, η στοχοθεσία και η δημιουργική οπτική του εκπαιδευτικού πάνω στις επισκέψεις αυτές. Να τις δει ως μια πραγματική ευκαιρία εναλλακτικής προσέγγισης της τυπικής διδασκαλίας.

Σήμερα, είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω μια ενδεικτική παρουσίαση ενός τέτοιου, ουσιαστικά,σκεπτικού, στα πλαίσια του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου. Η ομάδα των φοιτητών που ήμασταν, παρίστανε τους μαθητές μιας Ε' δημοτικού και ο υπεύθυνος το δάσκαλο. Έτσι, είχαμε την ευκαιρία να δούμε επί του πρακτέου, πως θα μπορούσαμε να οργανωθούμε. Το μουσείο είναι ένας χώρος που μας δίνει το σημαντικό πλεονέκτημα των αντικειμένων και της αξίας τους, που προάγουν τη μάθηση σε μια άλλη διάσταση, πέραν της βιβλιοκεντρικής. 

• Είναι πολύ βασικό να προετοιμάσουμε ψυχολογικά και γνωσιολογικά τους μαθητές για την επίσκεψη. Δεν τους ανακοινώνουμε στεγνά το πότε θα πάμε και μετά περνάμε στη διδασκαλία, σαν να πρόκειται για υποχρέωση. Αφιερώνουμε λίγο χρόνο να τους εξηγήσουμε τι θα κάνουμε, γιατι θα το κάνουμε και πως θα το κάνουμε καλύτερα. Με άλλα λόγια, θέτουμε στόχους : Τι ακριβώς θέλουμε να δουν οι μαθητές εκεί; Πώς θα το συνδέσουμε με τις προυπάρχουσες  γνώσεις τους; Πώς θα κινηθούν; Θα είναι σε ομάδες; Τι κίνητρα θα τους δώσουμε; Aκόμη κι όταν τους δίνουμε κανόνες για την επίσκεψη μας εκεί, τους εξηγούμε το λόγο: π.χ "Δεν πρέπει να αγγίζουμε τα εκθέματα, διότι μπορεί να αποτελούνται από εύθραυστα υλικά και κατά λάθος να τα σπάσουμε ή να τα λερώσουμε." 
• Αυτό βέβαια προϋποθέτει δύο πράγματα από τη μεριά του εκπαιδευτικού: επιστημονική γνώση και προσωπική προετοιμασία. Ακόμα κι αν έχουμε ξεναγό, είναι καλό να έχουμε επισκεφτεί μόνοι μας το μουσείο και να έχουμε οργανώσει μια πορεία και ένα σχέδιο δραστηριοτήτων για τα παιδιά. Δεν είναι αυτονόητο ότι όλα τα παιδιά θα γνωρίζουν που θα βρίσκονται, τι θα κάνουν και γιατί. Ένα μεγάλο ποσοστό παιδιών, δεν επισκέπτεται μουσεία, εκτός σχολικού περιβάλλοντος. 
• Γι' αυτό, ένα από τα πρώτα πράγματα που κάνουμε όταν βρεθούμε εκεί, και πριν ακόμη μπούμε μέσα, είναι να οριοθετήσουμε το χώρο και την έννοια του μουσείου. (Που είμαστε; Σε ποιο μέρος της Αθήνας; Τι είναι αυτό το κτίριο; Τι είναι μουσείο; Γιατί υπάρχουν μουσεία; Τι μουσείο είναι αυτό και γιατί λέγεται Βυζαντινό;) Εάν είστε γονείς, η συζήτηση αυτή γίνεται, αντίστοιχα, στο σπίτι. 
• Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης στο μουσείο είμαστε συνεχώς σε επαφή με τα παιδιά και μάλιστα με τρόπο που να τους κινεί το ενδιαφέρον. Δεν τα αφήνουμε μόνα τους να περιπλανώνται άσκοπα στο χώρο, αλλά τα έχουμε οργανωμένα σε ομάδες. 
• Οι ερωτήσεις μας πρέπει να έχουν σκοπό να κεντρίσουν το ενδιαφέρουν και να κάνουν τα παιδιά να σκεφτούν εναλλακτικά. Εντάξει, όλα ξέρουν τον Ιουστινιανό, τον έχουν δει στα βιβλία και τον αναγνωρίζουν. Όταν, όμως, τα φέρουμε μπροστά στην προθήκη με τα κοσμήματα και ρωτήσουμε από ένα αγόρι να διαλέξει ένα, και αυτό φυσικά σαστίσει, θα το ρωτήσουμε γιατί. Γιατί, νομίζεις, ότι τα κοσμήματα αυτά τα φορούσαν γυναίκες και όχι άντρες; Είναι π.χ το κόσμημα ένα σύμβολο ταυτότητας;
• Κάνουμε τα παιδιά να αισθανθούν μέλη της διαδικασίας. Να γίνουν μικροί "αρχαιολόγοι". Τα χωρίζουμε σε ομάδες και τους δίνουμε διάφορες δραστηριότητες παρατήρησης και καταγραφής ή ακόμη και δημιουργίας. (π.χ με πλαστελίνες φτιάχνουν ένα αγγείο που βλέπουν)
• Αξιοποιούμε τις δραστηριότητες αυτές διαθεματικά. Αχ, πόσο πολύ λέμε γι' αυτήν τη διαθεματικότητα και πόσο τελικά εφαρμόζεται... Νομίζω, όμως, ότι για παράδειγμα εδώ, είναι μια άριστη ευκαιρία. Κατά την επίσκεψη στο μουσείο μπορείς να διδάξεις ταυτόχρονα Γλώσσα και Ιστορία Τέχνης, Μαθηματικά και Γεωγραφία, Μουσική και Χημεία. Αρκεί να υπάρχουν στόχοι και πρόγραμμα. Θα μπορούσαμε για παράδειγμα να οργανώσουμε παιχνίδι με λύση μυστηρίου και κώδικες που τα παιδιά θα ανακαλύπτουν καθ' όλη την περιήγηση τους στο μουσείο
• Είμαστε οι ίδιοι ενθουσιασμένοι για την επίσκεψη και μεταδίδουμε τον ενθουσιασμό αυτόν όσο μπορούμε και στα παιδιά. 

Το πιο σημαντικό είναι να καταλάβουν τα παιδιά ότι τα μουσεία είναι ένας χώρος που μπορεί κανείς να ταξιδέψει, να διευρύνει τους ορίζοντες του, να σκεφτεί, να μάθει, να προβληματιστεί, να εντυπωσιαστεί και με αφορμή αυτό να δημιουργήσει, ακριβώς γιατί παίρνει ερεθίσματα που είναι δύσκολο να τα πάρει σε καθημερινή βάση. Πρέπει να μπορέσουν να αποβάλουν τις νοοτροπίες, που τα θέλουν μακριά από την τέχνη και την Ιστορία, με τη δικαιολογία ότι είναι απρόσιτα και βαρετά αντικείμενα μελέτης ενηλίκων με σκαπάνες και γυαλιά. Το μακροπρόθεσμο όφελος μιας τέτοιας προσπάθειας από τον εκπαιδευτικό θα φανεί στο μέλλον, όπου ο μικρός μαθητής θα έχει ενστερνιστεί την ευχάριστη αίσθηση μιας δημιουργικής εμπειρίας, και όχι μόνο θα την προσδοκά για τον εαυτό του, οπουδήποτε και αν βρεθεί, αλλά θα την μεταδίδει και στα δικά του παιδιά. 

*Update: Χάρηκα πάρα πολύ, που είδα το σχόλιο κάτω από αυτό το post αυτό από το "δάσκαλο" του προγράμματος, τον άνθρωπο, δηλαδή, που καθοδήγησε τη σκέψη μας επί της ουσίας. Τον ευχαριστούμε πολύ επισήμως, και από εδώ, για την πολύτιμη βοήθεια του!  (Περισσότερα για τα εκπαιδευτικά προγράμματα του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου εδώ.)