Μια (βαρετή) σχολική μέρα στο μουσείο; Όχι πια!

"Την Τρίτη, παιδιά, θα πάμε επίσκεψη -μαζί με το άλλο τμήμα- στο αρχαιολογικό μουσείο"

Λογικές διεργασίες στον εγκέφαλο ενός (μέσου) 11χρονου μαθητή:

(Γιούπι, θα χάσουμε μάθημα! Ωωω, χάνουμε και Μαθηματικά! Ωωω, μας είχε πει και για τεστ. Το ξέχασε, φαίνεται. Τέλεια!)

"Την Τετάρτη θα μου γράψετε έκθεση για τις εντυπώσεις σας από την επίσκεψη, οπότε μη νομίζετε ότι θα πάμε εκεί και θα χασομεράμε. Το τεστ στις μετατροπές των δεκαδικών, θα το γράψουμε την Πέμπτη."

(Φτού! Το θυμήθηκε το τεστ. Μουσείο; Το ξέχασα αυτό. Ακαταλαβίστικα και βιτρίνες με κιούπια. ΒΑΡΙΕΜΑΙ!)

Η πλειονότητα υμών αναγνωρίζετε πολύ καλά την παραπάνω σκηνή. Και λέω υμών, λόγω της νοοτροπίας που επικρατούσε μέχρι τώρα για τις επισκέψεις στα μουσεία, δυστυχώς, προερχόμενη και από τους εκπαιδευτικούς. Είναι σύνηθες το σκεπτικό αυτό ενός μέσου μαθητή που, απολύτως δικαιολογημένα, έχει συνδέσει την επίσκεψη σε ένα μουσείο ή σε ένα αρχαιολογικό χώρο με ανιαρές και ξερές βόλτες σε αποστειρωμένους διαδρόμους με αγάλματα, μικροαντικείμενα και πίνακες, υπό τη συνοδεία εκπαιδευτικών να τους κυνηγάνε ψιθυρίζοντας και παράλληλα προσπαθώντας να εξηγήσουν κάποια πράγματα σε όσους πειθαρχούν. Αυτό, όμως, μπορεί πολύ εύκολα να αλλάξει, αρκεί να αλλάξει η νοοτροπία, η στοχοθεσία και η δημιουργική οπτική του εκπαιδευτικού πάνω στις επισκέψεις αυτές. Να τις δει ως μια πραγματική ευκαιρία εναλλακτικής προσέγγισης της τυπικής διδασκαλίας.

Σήμερα, είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω μια ενδεικτική παρουσίαση ενός τέτοιου, ουσιαστικά,σκεπτικού, στα πλαίσια του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου. Η ομάδα των φοιτητών που ήμασταν, παρίστανε τους μαθητές μιας Ε' δημοτικού και ο υπεύθυνος το δάσκαλο. Έτσι, είχαμε την ευκαιρία να δούμε επί του πρακτέου, πως θα μπορούσαμε να οργανωθούμε. Το μουσείο είναι ένας χώρος που μας δίνει το σημαντικό πλεονέκτημα των αντικειμένων και της αξίας τους, που προάγουν τη μάθηση σε μια άλλη διάσταση, πέραν της βιβλιοκεντρικής. 

• Είναι πολύ βασικό να προετοιμάσουμε ψυχολογικά και γνωσιολογικά τους μαθητές για την επίσκεψη. Δεν τους ανακοινώνουμε στεγνά το πότε θα πάμε και μετά περνάμε στη διδασκαλία, σαν να πρόκειται για υποχρέωση. Αφιερώνουμε λίγο χρόνο να τους εξηγήσουμε τι θα κάνουμε, γιατι θα το κάνουμε και πως θα το κάνουμε καλύτερα. Με άλλα λόγια, θέτουμε στόχους : Τι ακριβώς θέλουμε να δουν οι μαθητές εκεί; Πώς θα το συνδέσουμε με τις προυπάρχουσες  γνώσεις τους; Πώς θα κινηθούν; Θα είναι σε ομάδες; Τι κίνητρα θα τους δώσουμε; Aκόμη κι όταν τους δίνουμε κανόνες για την επίσκεψη μας εκεί, τους εξηγούμε το λόγο: π.χ "Δεν πρέπει να αγγίζουμε τα εκθέματα, διότι μπορεί να αποτελούνται από εύθραυστα υλικά και κατά λάθος να τα σπάσουμε ή να τα λερώσουμε." 
• Αυτό βέβαια προϋποθέτει δύο πράγματα από τη μεριά του εκπαιδευτικού: επιστημονική γνώση και προσωπική προετοιμασία. Ακόμα κι αν έχουμε ξεναγό, είναι καλό να έχουμε επισκεφτεί μόνοι μας το μουσείο και να έχουμε οργανώσει μια πορεία και ένα σχέδιο δραστηριοτήτων για τα παιδιά. Δεν είναι αυτονόητο ότι όλα τα παιδιά θα γνωρίζουν που θα βρίσκονται, τι θα κάνουν και γιατί. Ένα μεγάλο ποσοστό παιδιών, δεν επισκέπτεται μουσεία, εκτός σχολικού περιβάλλοντος. 
• Γι' αυτό, ένα από τα πρώτα πράγματα που κάνουμε όταν βρεθούμε εκεί, και πριν ακόμη μπούμε μέσα, είναι να οριοθετήσουμε το χώρο και την έννοια του μουσείου. (Που είμαστε; Σε ποιο μέρος της Αθήνας; Τι είναι αυτό το κτίριο; Τι είναι μουσείο; Γιατί υπάρχουν μουσεία; Τι μουσείο είναι αυτό και γιατί λέγεται Βυζαντινό;) Εάν είστε γονείς, η συζήτηση αυτή γίνεται, αντίστοιχα, στο σπίτι. 
• Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης στο μουσείο είμαστε συνεχώς σε επαφή με τα παιδιά και μάλιστα με τρόπο που να τους κινεί το ενδιαφέρον. Δεν τα αφήνουμε μόνα τους να περιπλανώνται άσκοπα στο χώρο, αλλά τα έχουμε οργανωμένα σε ομάδες. 
• Οι ερωτήσεις μας πρέπει να έχουν σκοπό να κεντρίσουν το ενδιαφέρουν και να κάνουν τα παιδιά να σκεφτούν εναλλακτικά. Εντάξει, όλα ξέρουν τον Ιουστινιανό, τον έχουν δει στα βιβλία και τον αναγνωρίζουν. Όταν, όμως, τα φέρουμε μπροστά στην προθήκη με τα κοσμήματα και ρωτήσουμε από ένα αγόρι να διαλέξει ένα, και αυτό φυσικά σαστίσει, θα το ρωτήσουμε γιατί. Γιατί, νομίζεις, ότι τα κοσμήματα αυτά τα φορούσαν γυναίκες και όχι άντρες; Είναι π.χ το κόσμημα ένα σύμβολο ταυτότητας;
• Κάνουμε τα παιδιά να αισθανθούν μέλη της διαδικασίας. Να γίνουν μικροί "αρχαιολόγοι". Τα χωρίζουμε σε ομάδες και τους δίνουμε διάφορες δραστηριότητες παρατήρησης και καταγραφής ή ακόμη και δημιουργίας. (π.χ με πλαστελίνες φτιάχνουν ένα αγγείο που βλέπουν)
• Αξιοποιούμε τις δραστηριότητες αυτές διαθεματικά. Αχ, πόσο πολύ λέμε γι' αυτήν τη διαθεματικότητα και πόσο τελικά εφαρμόζεται... Νομίζω, όμως, ότι για παράδειγμα εδώ, είναι μια άριστη ευκαιρία. Κατά την επίσκεψη στο μουσείο μπορείς να διδάξεις ταυτόχρονα Γλώσσα και Ιστορία Τέχνης, Μαθηματικά και Γεωγραφία, Μουσική και Χημεία. Αρκεί να υπάρχουν στόχοι και πρόγραμμα. Θα μπορούσαμε για παράδειγμα να οργανώσουμε παιχνίδι με λύση μυστηρίου και κώδικες που τα παιδιά θα ανακαλύπτουν καθ' όλη την περιήγηση τους στο μουσείο
• Είμαστε οι ίδιοι ενθουσιασμένοι για την επίσκεψη και μεταδίδουμε τον ενθουσιασμό αυτόν όσο μπορούμε και στα παιδιά. 

Το πιο σημαντικό είναι να καταλάβουν τα παιδιά ότι τα μουσεία είναι ένας χώρος που μπορεί κανείς να ταξιδέψει, να διευρύνει τους ορίζοντες του, να σκεφτεί, να μάθει, να προβληματιστεί, να εντυπωσιαστεί και με αφορμή αυτό να δημιουργήσει, ακριβώς γιατί παίρνει ερεθίσματα που είναι δύσκολο να τα πάρει σε καθημερινή βάση. Πρέπει να μπορέσουν να αποβάλουν τις νοοτροπίες, που τα θέλουν μακριά από την τέχνη και την Ιστορία, με τη δικαιολογία ότι είναι απρόσιτα και βαρετά αντικείμενα μελέτης ενηλίκων με σκαπάνες και γυαλιά. Το μακροπρόθεσμο όφελος μιας τέτοιας προσπάθειας από τον εκπαιδευτικό θα φανεί στο μέλλον, όπου ο μικρός μαθητής θα έχει ενστερνιστεί την ευχάριστη αίσθηση μιας δημιουργικής εμπειρίας, και όχι μόνο θα την προσδοκά για τον εαυτό του, οπουδήποτε και αν βρεθεί, αλλά θα την μεταδίδει και στα δικά του παιδιά. 

*Update: Χάρηκα πάρα πολύ, που είδα το σχόλιο κάτω από αυτό το post αυτό από το "δάσκαλο" του προγράμματος, τον άνθρωπο, δηλαδή, που καθοδήγησε τη σκέψη μας επί της ουσίας. Τον ευχαριστούμε πολύ επισήμως, και από εδώ, για την πολύτιμη βοήθεια του!  (Περισσότερα για τα εκπαιδευτικά προγράμματα του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου εδώ.)