Mοντεσσοριανό σχολείο: όταν η μάθηση, γίνεται ελεύθερη επιλογή.

"Kούραση δεν έρχεται όταν το παιδί μόνο του διαλέγει τη δουλειά του, γιατί τη σταματάει πάλι μόνο του πριν την αισθανθεί."

Σήμερα είχα την τύχη να επισκεφτώ, στα πλαίσια της πρακτικής μου άσκησης, ένα Μοντεσσοριανό Σχολείο, το οποίο είναι επισήμως αναγνωρισμένο και είναι πλήρως προσανατολισμένο στις μοντεσσοριανές αρχές. Δεν είναι, δηλαδή, απλώς ένα τυπικό σχολείο που ακολουθεί τις αρχές ή δουλεύει με μοντεσσοριανό υλικό. Στο post αυτό θα γράψω, κυρίως τις εντυπώσεις μου και την προσωπική μου οπτική γωνία. 


Το Μοντεσσοριανό Σχολείο οργανώνεται γύρω από τις ηλικίες των 2,5 έως 12 ετών και εάν πρόκειται το παιδί να φοιτήσει εκεί, πρέπει να εγγραφεί από 2,5 έως 4 ετών. Δεν γίνονται δεκτά στο Δημοτικό παιδιά που προηγουμένως δεν έχουν φοιτήσει στο Νηπιαγωγείο της Σχολής και ο λόγος είναι ότι η διαπαιδαγώγηση που πραγματοποιείται εκεί, οφείλει να ξεκινήσει από την πιο μικρή ηλικία.  Στο Μοντεσσοριανό Σχολείο το Νηπιαγωγείο είναι πιο σημαντικό από το Δημοτικό.

(Κοριτσάκι που πλένει το πιάτο του μετά το δεκατιανό γεύμα. via)

"Η πιο σημαντική περίοδος στη ζωή του ανθρώπου είναι τα πέντε πρώτα χρόνια, γιατί τότε διαμορφώνεται η προσωπικότητά του και αναπτύσσεται σημαντικά ο πνευματικός του κόσμος."

Το σχολείο στηρίζεται σε κάποιες βασικές αρχές, τρεις εκ των οποίων είναι: 

1. Δεν υπάρχει η "καθ' έδρας διδασκαλία". (Ο εκπαιδευτικός δεν είναι ανώτερος από τα παιδιά, αλλά συνοδοιπόρος στην μαθησιακή διαδικασία. Δεν υπάρχει έδρα στην αίθουσα, δεν υπάρχει εξουσία, αυθεντία, τιμωρία και βαθμοί ή τεστ. Υπάρχει αξιολόγηση και κυρίως αυτο- αξιολόγηση. Υπάρχουν σχέσεις απόλυτου και αμοιβαίου σεβασμού, ενώ τα παιδιά, ήδη από τα 2,5 έτη τους μιλάνε στον ενικό. Υπάρχουν δύο εκπαιδευτικοί μέσα σε κάθε αίθουσα, συν τον ειδικό παιδαγωγό που παρακολουθεί τα παιδιά με ειδικές μαθησιακές ανάγκες, τα οποία συμβαδίζουν πλήρως με τα υπόλοιπα.)
2. Μεικτές ηλικίες. (Δεν υπάρχουν οι τυπικές τάξεις, αλλά η οργάνωση γίνεται με ηλικιακές ομάδες: 2,5-5 ετών / 5-6 ετών/ 7-8 ετών/ 9-10 ετών και 11-12 ετών.)
3. Η ελεύθερη επιλογή εργασίας. (Η μάθηση ακολουθεί τις κατευθυντήριες του Υπουργείου Παιδείας, όμως γίνεται με τη χρήση μοντεσσοριανού υλικού και τα παιδιά λειτουργούν μέχρι την ηλικία των 10 ετών χωρίς βιβλία. Στις δύο τελευταίες χρονιές μπαίνουν τα βιβλία, έτσι ώστε να εξοικειωθούν τα παιδιά με το σύστημα που θα αντιμετωπίσουν στο Γυμνάσιο. Το παιδί επιλέγει μόνο του με τι θα ασχοληθεί κάθε στιγμή, ανάλογα με το ενδιαφέρον του. Υπάρχει πλήρης αυτονομία και παράλληλη παρότρυνση από τους δασκάλους ως προς νέες δραστηριότητες. Αυτό διδάσκεται από τα 2,5 έτη. Επίσης, δεν υπάρχει εργασία για το σπίτι σχεδόν καθόλου μέχρι τα 10 έτη. Τα παιδιά όμως, από ότι μας ενημέρωσαν, συχνά ζητάνε μόνα τους να δουλέψουν στο σπίτι, και έτσι τους δίνεται εργασία, με την προϋπόθεση όμως να δουλέψουν μόνα τους. Δουλεύουν ό,τι τους κρατάει το ενδιαφέρον και για όσο και όσες φορές θέλουν. Το σχολείο σέβεται την ατομικότητα του κάθε παιδιού και κατά συνέπεια η αγωγή είναι βασισμένη στον προσωπικό ρυθμό του παιδιού. Τα παιδιά όμως συμμετέχουν και σε ομαδικές εργασίες. Oι κυρίως τομείς που δουλεύονται καθημερινά είναι η καθημερινή ζωή, ο πολιτισμός, οι φυσικές επιστήμες, η γλώσσα και τα μαθηματικά. Κάνουν όμως και γυμναστική, μουσική και πληροφορική, κανονικά. Ασχολούνται με πολλά και διαφορετικά υλικά, όπως ξυλομπογιές, κατασκευές, τσόχινα υφάσματα, ψεύτικα φρούτα) 

(via)

Στο σχολείο επικρατεί κλίμα αποδοχής και ψυχικής ηρεμίας, ώστε να μπορέσουν τα παιδιά να αναπτύξουν τον ψυχικό και πνευματικό τους κόσμο. Ο χώρος και το περιβάλλον είναι απόλυτα διαμορφωμένος στα μέτρα των παιδιών, (όλα τα έπιπλα στις διαστάσεις της ηλικίας τους, ακόμα και το χερούλι στην πόρτα και ο νεροχύτης σε κάθε τάξη) και οι πόρτες είναι ανοιχτές. Το παιδί μπορεί να φύγει και να\ ξαναμπεί στην τάξη όσες φορές θέλει, χωρίς να το πει σε κανέναν. Δεν υπάρχει κουδούνι. Τα παιδιά μιλάνε μεταξύ τους χαμηλόφωνα και δεν υπάρχει αυτή η ένταση, αυτή η καταπίεση. Δεν υπάρχει επιβολή για την ησυχία, διότι δεν υπάρχει λόγος. Υπάρχει χαλί σε κάθε τάξη όπου τα παιδιά κάθονται και δουλεύουν ομαδικά ή ατομικά, προχωρώντας από το συγκεκριμένο, στις πιο αφηρημένες έννοιες. Το σχολείο είναι εργαστήριο, και όχι αίθουσα διάλεξης. Είναι εντυπωσιακή η σημασία που δίνεται στην καθημερινή ζωή. Σήμερα είδα παιδάκια 3 ετών να στρώνουν τραπεζάκια, να τοποθετούν πιατάκια και να πλένουν πιρούνια σε μικρούς νεροχύτες φορώντας ποδίτσα.

(Παιδιά την ώρα του φαγητού εξυπηρετούνται μόνα τους via)

Η αγωγή, σύμφωνα με τη Μαρία Μοντεσσόρι διαμορφώνεται ανάλογα με τη δράση του ενηλίκου και την αντίδραση των παιδιών. Κατά συνέπεια, στη μοντεσσοριανή εκπαίδευση αποφεύγουμε τα βασικά λάθη αγωγής που προέρχονται από τη δράση των γονέων και πυροδοτούν την αντίδραση των παιδιών:

Γονέας (δράση) -Παιδί (αντίδραση)

Τάισμα - Άμβλυνση όρεξης

Αντικατάσταση- Ανικανότητα

Απαιτήσεις- Αρνητικότητα

Διαταγές- Ανυπακοή

Γελοιοποίηση- Μειονεκτικότητα

Σύγκριση- Ζήλια

Εξαπάτηση- Αντι-πνευματικότητα

Περιφρόνηση- Αντι-κοινωνικότητα

Τιμωρία- Εκδίκηση

Ξύλο- Επιθετικότητα

Νεύρα- Ανασφάλεια

Θυμός- Φόβος

Επιβολή- Τεμπελιά

Kατάκριση- Αποφυγή προσπάθειας

Απόρριψη- Απαισιοδοξία

Εγκατάλειψη- Φυγή προς αναρχία

"Το παιδί πρέπει να χαίρεται τη ζωή και την προσφορά του μέσα στο σπίτι του."

Το Μοντεσσοριανό σχολείο έχει δεχτεί κριτικές, κυρίως λόγω της παραποίησης που υφίσταται και της διαστρέβλωσης στην ουσία του, όταν εφαρμόζεται αποσπασματικά. Είναι μια διαφορετική προσέγγιση στη γνώση και οι γονείς που την επιλέγουν θα πρέπει, νομίζω, να είναι απολύτως σίγουροι για το ότι θα μπορέσουν να ακολουθήσουν τη συγκεκριμένη φιλοσοφία και να τη στηρίζουν και στο σπίτι για τα 8 χρόνια που το παιδί θα φοιτά. Θα πρέπει να συμβαδίζουν και εκείνοι με τις αρχές, διαφορετικά δεν έχει νόημα. Δεν μπορεί στο σχολείο να μαθαίνουμε τον απόλυτο σεβασμό και στο σπίτι να προσβάλλουμε ή να ασκούμε σωματική/λεκτική/συναισθηματική βία στο 4 χρονο παιδί "για το καλό του".

Προσωπικά, έφυγα με φοβερή θετική ενέργεια, ενθουσιασμένη και με ανοιχτό μυαλό. Είδα την προσέγγιση της γνώσης μέσα από το ενδιαφέρον και τη χαρά, είδα την προτεραιότητα στην ψυχική ηρεμία του παιδιού, την ελευθερία, την αυτονομία. Μα, μπορεί ένα παιδί 3 ετών να στρώσει ένα τραπέζι και να αυτο-εξυπηρετηθεί; Να φάει μόνο του; Να ξαναβάλει τα πιατάκια στη θέση τους; 

Κι όμως, εάν δεν τρέχουμε από πίσω του με το κουτάλι και τη σαλιάρα, και του δείξουμε πως να το κάνει, μπορεί.


Να κλείσω υπενθυμίζοντας ότι κανένα εκπαιδευτικό σύστημα δεν είναι πανάκεια. Όλα τα συστήματα έχουν τα προτερήματα και τις αδυναμίες τους. Το ίδιο και το μοντεσσοριανό, όπως για παράδειγμα το ότι αποτελεί ένα κλειστό περιβάλλον, με λίγα παιδιά και με ένα τρόπο μάθησης που ναι μεν, τους δίνει τις κατάλληλες υποδομές για να γίνουν κριτικά σκεπτόμενα άτομα, δεν τα "προειδοποιεί" όμως ίσως, αρκετά πειστικά για την ανταγωνιστική κοινωνία που θα αντιμετωπίσουν στο μέλλον, ούτε τονίζει στο βαθμό που θα έπρεπε την δυναμική και την αξία της ομαδικής συνεργασίας. Αυτό βέβαια είναι η προσωπική μου οπτική. Το κάθε παιδί και ο κάθε γονέας κρίνουν διαφορετικά.